Bouwhistorisch onderzoek
Binnen Nederland zijn alleen te Breda en Amsterdam begijnhoven behouden, hoewel veel steden er één bezaten. De meeste zijn compleet verdwenen en leven alleen nog in straatnamen, literatuur en afbeeldingen voort. Hier en daar resteert nog een aantal huisjes of een deel van een kapel.
Het Begijnhof van Breda is echt een omsloten hof, gelegen achter een poort. Dit complex heeft zich ontwikkeld vanaf een verplaatsing van de instelling omstreeks 1535. De begijnen verhuisden toen van een nabij het kasteel gelegen hof naar de locatie van een onvoltooid gebleven klooster. Bij eerste aanschouwing lijkt er – anders dan in Amsterdam – sprake van een samenhangend geheel, maar ook hier is dat schijn. In alle eeuwen zijn er ingrijpende verbouwingen uitgevoerd, zijn er gebouwen vervangen en toegevoegd. Wie langer kijkt, ziet dat de gebouwen onderling toch verschillen, ook al heeft men bij wijzigingen steeds gestreefd naar een vorm van harmonie.
De bouwgeschiedenis van het Begijnhof is nog niet integraal onderzocht, terwijl er over onderdelen al wel interessante artikelen verschenen. De gebouwen die nu samen het Begijnhof vormen, bieden veel uitgangspunten voor het ontrafelen van de geschiedenis: Er zijn stukken muur die eigenlijk niet 'kloppen' bij de architectuur van het pand waarin zij zijn opgenomen. Kapconstructies bevatten duidelijk oudere onderdelen naast zeer recente stukken. In de interieurs ontdekt men tegenstrijdigheden. De overlevering suggereert bij sommige bouwdelen een vroegere functie die tegenwoordig helemaal niet meer zichtbaar is. In de kapel van rond 1838 zijn industrieel vervaardigde onderdelen verwerkt die pas tegen 1900 in de handel waren. En zo worden veel meer zaken waargenomen die de vraag oproepen: hoe komt dat?
Na een uitvoerig vooronderzoek (een quick scan en case studies) heeft Veerman Bouwhistorie een plan opgesteld voor een integraal onderzoek van het complex. Aan de hand hiervan wordt het Begijnhof in 2011 gefaseerd, opgeknipt in deelonderzoeken, geanalyseerd. Aanknopingspunten zoals de hier geschetste moeten leiden tot een uitvoeriger geschiedschrijving. Dit verhaal over de gebouwen van het Begijnhof te Breda zal verteld worden in een zelfstandige monografie, die verschijnt binnen een meer omvattende reeks welke verschijnt ter gelegenheid van het jubileum ‘750 jaar Begijnhof in Breda’ dat in 2017 wordt gevierd.
John Veerman
Onderzoek naar de geschiedenis van de Bredase begijnen
Een jubileum nodigt uit tot vieren, maar tevens tot herdenken en bezinnen op heden en verleden.
In mijn studie over het Begijnhof van Breda zal ik mij vooral richten op het verleden. Het is mijn bedoeling om het leven en werken van de bewoonsters in beeld te brengen. Onderzoeken of er antwoorden te vinden zijn op vragen rond hun dagelijks leven. Vragen m.b.t. hun beweegredenen om te kiezen voor deze manier van leven, welke gebruiken zij onderhielden om o.a. hun geestelijk leven gestalte te geven. Welke rol de kerkelijke instanties hierbij speelden. De veranderingen die in de loop der eeuwen plaats vonden. En in het bijzonder of de spiritualiteit van deze begijnen ook van invloed was op hun functioneren binnen de gemeenschap van Breda.
Ine Roozen
